શિયાળામાં વરસાદ કેમ પડે? | Western Disturbance

🌧️ શિયાળામાં વરસાદ કેમ પડે? Western Disturbanceનું રસપ્રદ કારણ

સામાન્ય રીતે વરસાદ એટલે આપણને ચોમાસું યાદ આવે, પરંતુ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં શિયાળું હોવા છતાં વરસાદ પડવાની ઘટના વધી રહી છે. ખાસ કરીને ગુજરાતમાં નવેમ્બરથી ફેબ્રુઆરી વચ્ચે આવતા અણધાર્યા વરસાદ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે “વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ” (Western Disturbance). ચાલો, તેને સરળ ભાષામાં સમજીએ.

🌀 Western Disturbance શું છે?

વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ એક હવામાન પ્રણાલી (Weather System) છે, જે ભૂમધ્ય સમુદ્ર (Mediterranean Sea) અને મધ્ય એશિયા વિસ્તારમાં બને છે. આ સિસ્ટમમાં “નીચું દબાણ (Low Pressure Area)” સર્જાય છે, જેના કારણે ભેજભરી ઠંડી હવા પશ્ચિમ દિશાથી ભારત તરફ આગળ વધે છે.

હિમાલય વિસ્તારમાં પહોંચતા આ હવા પર્વતોને અથડાઈ સંકુચિત થાય છે અને તેનો પરિણામ વરસાદ, ગાળું (હિમવર્ષા), પવન અને વાદળછાયું વાતાવરણ રૂપે જોવા મળે છે.

🌍 ભારત અને ગુજરાતમાં તેનો અસરકારક પ્રભાવ

વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સનો મુખ્ય પ્રભાવ ઉત્તર ભારતમાં જોવા મળે છે — જેમ કે જમ્મુ-કાશ્મીર, પંજાબ, હરિયાણા, દિલ્હી અને રાજસ્થાન. પરંતુ જ્યારે આ પ્રણાલી વધુ સશક્ત બને છે અથવા દક્ષિણ તરફ સરકતી જાય છે, ત્યારે તેની અસર ગુજરાત, એમપી અને મહારાષ્ટ્ર સુધી જોવા મળે છે.

આ સમયે અરબી સમુદ્ર તરફથી આવતી ભેજભરી હવા જો આ સિસ્ટમ સાથે ભળે, તો ગુજરાતમાં શિયાળામાં વરસાદ થઈ શકે છે.

🌡️ હવામાન પરિવર્તન પણ છે કારણ

છેલ્લાં વર્ષોમાં Climate Changeના કારણે ભારતીય હવામાનમાં અનિયમિત ફેરફાર વધી રહ્યા છે. તાપમાનમાં ઉછાળો, ભેજમાં વધારો અને બદલાતી પવનની દિશા — આ બધું મળીને અણધાર્યા સિઝનમાં વરસાદની શક્યતા વધારી રહ્યાં છે.

✅ ખેડૂત, વાવેતર અને જનજીવન પર અસર

• પાકને નુકસાન થઈ શકે છે

• ઠંડીમાં ભેજ વધવાથી આરોગ્ય પર અસર

• ટ્રાફિક, પ્રવાસ અને દૈનિક જીવનમાં મુશ્કેલી

પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં આ વરસાદ રવી પાક માટે લાભદાયક પણ બની શકે છે, ખાસ કરીને જો તે હળવો હોય અને પવન વગર આવે.

શિયાળામાં વરસાદ પડવાનું મુખ્ય કારણ Western Disturbance છે, જે પશ્ચિમ દેશોથી ભેજભરી ઠંડી હવા લાવી ભારતમાં વરસાદ સર્જે છે.