ખેડૂતના ખેતરમાં વીજ લાઈન અને ટાવર માટે વળતર – જાણો તમારા હક્કો
ભારતમાં વીજ ઉત્પાદન અને વિતરણ વધતા હજારો કિલોમીટર લાંબી ટ્રાન્સમિશન લાઈનો દેશભરમાં નાખવામાં આવે છે. આ લાઈનો ઘણી વાર સીધા ખેતરોમાંથી પસાર થાય છે અને ક્યાંક ક્યાંક મોટા ટાવર (થાંભલા) પણ ઊભા કરાય છે. આવા સમયમાં ખેડૂતોને ચિંતા રહે છે કે “મારી જમીન પર લાઈન આવી ગઈ, હવે શું થશે? શું મને વળતર મળશે?”
સરકારએ સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા ઘડી છે જેથી ખેડૂતને યોગ્ય વળતર મળે અને ન્યાય થાય.
લાઈન ફક્ત પસાર થાય તો શું વળતર?
જો તમારા ખેતરમાંથી માત્ર વીજ લાઈન પસાર થાય (અને ટાવર ન આવે) તો:
-
જે પટ્ટો (ROW – Right of Way corridor) લાઈનની નીચે આવે છે, તેના જમીન મૂલ્યના 30% જેટલું વળતર ખેડૂતોને અપાય છે.
-
પાક અથવા ઝાડને નુકસાન થાય તો તેનું વળતર અલગથી મળે છે.
ઉદાહરણ: જો તમારા ખેતરની બજાર કિંમત ₹10,00,000 પ્રતિ એકર છે અને લાઈન નીચે 0.25 એકર જમીન આવતી હોય, તો તે ભાગ માટે તમને લગભગ ₹75,000 (10 લાખ × 30% × 0.25) વળતર મળશે.
ટાવર (થાંભલો) ઊભો થાય તો શું વળતર?
જો તમારા ખેતરમાં ટાવર બાંધવામાં આવે તો:
-
ટાવર બેઝ વિસ્તારમાં (ચાર પગ + 1 મીટર વધારાનો વિસ્તાર) માટે જમીન મૂલ્યના 200% જેટલું વળતર અપાય છે.
-
ઉપરાંત ટાવર નીચેથી પસાર થતી લાઈનના ROW વિસ્તાર માટે ઉપર મુજબ 30% વળતર પણ મળે છે.
-
પાક અને ઝાડના નુકસાનનો વળતર જુદો મળે છે.
ઉદાહરણ: તમારી જમીન કિંમત ₹10,00,000 પ્રતિ એકર છે. ટાવર બેઝ વિસ્તાર અંદાજે 100 ચોરસ મીટર (0.025 એકર) છે. તો વળતર થશે:
-
ટાવર બેઝ: ₹10,00,000 × 200% × 0.025 = ₹5,00,00 (પાંચ લાખ)
-
બાકીના ROW વિસ્તાર માટે અલગથી 30% વળતર.
ખેડૂતો માટે અગત્યની બાબતો
-
જમીન માલિકીના પુરાવા – 7/12 ઉતારા અથવા જમીન નોંધણી દસ્તાવેજો રાખવા જરૂરી.
-
જિલ્લા કલેક્ટર – અંતિમ મૂલ્ય કલેક્ટર/મેજિસ્ટ્રેટ જમીન દર પ્રમાણે નક્કી કરે છે.
-
ફરિયાદનો અધિકાર – જો તમને લાગતું હોય કે મૂલ્યાંકન ઓછું થયું છે તો તમે લેખિતમાં અરજી કરી શકો છો.
-
રાજ્ય મુજબ ફેરફાર – અલગ રાજ્યોમાં પૂરક નિયમો હોઈ શકે છે, પરંતુ ન્યૂનતમ માપદંડ કેન્દ્ર સરકારએ નક્કી કર્યા છે.
ખેડૂતની જમીનમાંથી વીજ લાઈન કે ટાવર આવે ત્યારે સરકાર 30% ROW વળતર અને 200% ટાવર બેઝ વળતર આપે છે. પાક અને ઝાડનું નુકસાન અલગથી ગણાય છે. એટલે હવે ખેડૂતોને પોતાના હક્ક વિશે ખબર હોવી જરૂરી છે. યોગ્ય દસ્તાવેજો સાથે અરજી કરવાથી તમારું વળતર નક્કી રીતે મળશે.
યાદ રાખો: તમારી જમીન પર કોઈ પણ જાહેર કાર્ય થાય ત્યારે તમને હક્ક મુજબ વળતર મળે છે — તે જાણવું અને તેનો દાવો કરવો તમારી જવાબદારી છે.